چه تفاوتی میان طرح ترافیک و طرح زوج و فرد است؟

طرح ترافیک سال‌هاست با یک محدوده مشخص در مرکز تهران شناخته می‌شود و ورود به آن در ساعات تعیین‌شده نیاز به رزرو و پرداخت عوارض دارد. در مقابل، طرح زوج و فرد که از آذر ۱۳۸۴ آغاز شد، پس از ۱۴ سال در سال ۱۳۹۸ کنار گذاشته شد؛ با این حال، در سال‌های اخیر در شرایط اضطراری دوباره به اجرا درآمده است. این بار اما شکل اجرای آن متفاوت است و در صورت اعلام، می‌تواند به‌صورت طرح زوج و فرد از درب منزل اجرا شود.

اما این دو طرح دقیقاً چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ از محدوده و ساعت اجرا گرفته تا جریمه، روزهای فعال و خودروهای معاف، تفاوت‌هایی وجود دارد که بهتر است پیش از استارت‌زدن خودرو از آن‌ها اطلاع داشته باشید.

طرح ترافیک چیست؟

طرح ترافیک تهران یکی از طرح‌های دائمی مدیریت تردد در پایتخت است که محدوده مشخصی از مرکز شهر را دربرمی‌گیرد. ورود خودرو به این محدوده در ساعات اجرای طرح، نیازمند رزرو و پرداخت عوارض است و در صورت ورود بدون مجوز، جریمه برای خودرو ثبت می‌شود.

در سال ۱۴۰۵، طرح ترافیک از شنبه تا چهارشنبه و به‌جز تعطیلات رسمی اجرا می‌شود. ساعت اجرای آن از ۶:۳۰ صبح تا ۱۸ عصر است.

خارج از این بازه زمانی، تردد در محدوده طرح ترافیک آزاد است. در روزهای پنجشنبه، جمعه و تعطیلات رسمی نیز طرح ترافیک اجرا نمی‌شود.

طرح ترافیک در بخش مرکزی تهران قرار دارد و مرزهای اصلی آن به این شرح است:

·     شمال: خیابان مطهری

·     جنوب: خیابان شوش

·     غرب: خیابان کارگر

·     شرق: خیابان شریعتی و خیابان ۱۷ شهریور

ورود به این محدوده در ساعات اجرای طرح، بدون رزرو مجوز، غیرمجاز است و حدود ۵۵۰ هزارتومان جریمه دارد.

اما اگر رزرو داشته باشید، نرخ پایه ورود به طرح ترافیک در سال ۱۴۰۵، ۱۴۵ هزار تومان تعیین شده است. مبلغ نهایی عوارض با توجه به عواملی مانند نوع معاینه فنی، نوع خودرو و ساعت تردد محاسبه می‌شود. برای مثال، خودروهای دارای معاینه فنی برتر، هیبریدی و برقی از ضرایب متفاوتی برخوردارند.

طرح زوج و فرد جدید چگونه اجرا می‌شود؟

طرح زوج و فرد در شکل اولیه خود بر اساس آخرین رقم پلاک خودرو اجرا می‌شد؛ یعنی خودروها در روزهای زوج یا فرد، متناسب با آخرین رقم پلاک، اجازه تردد در محدوده تعیین‌شده را داشتند.

اما نسخه‌ای که در سال‌های اخیر در شرایط اضطراری اجرا شده، شکل متفاوتی دارد. در این مدل، محدودیت می‌تواند به صورت زوج و فرد از درب منزل اعمال شود؛ یعنی محدوده طرح به خیابان‌ها و مناطق مشخصی محدود نیست و خودرو از همان لحظه خروج از محل سکونت باید مطابق با روز مجاز خود تردد کند.

برای تشخیص زوج یا فرد بودن پلاک نیز آخرین رقم بخش سه‌رقمی پلاک ملاک قرار می‌گیرد.

برای مثال، اگر آخرین رقم پلاک زوج باشد، خودرو در روزهای مجاز خودروهای با پلاک زوج امکان تردد دارد و در روزهای غیرمجاز مشمول جریمه خواهد شد.

در اجرای طرح زوج و فرد از درب منزل، محدودیت از ۶:۳۰ صبح آغاز می‌شود. در اجراهای سال ۱۴۰۴، پایان محدودیت معمولاً ۲۰:۳۰ اعلام شده بود.

با این حال، ساعت اجرای طرح زوج و فرد در سال ۱۴۰۵ در حال حاضر مشخص نیست؛ زیرا این طرح در شرایط عادی فعال نیست و اجرای آن به اعلام شرایط اضطراری بستگی دارد که احتمالا با سردتر و آلوده‌ترشدن هوا در پاییز و زمستان، مجددا شاهد برگزاری آن باشیم.

در یک نگاه تفاوت طرح ترافیک و طرح زوج و فرد چیست؟

اگرچه هر دو طرح برای کنترل تردد خودروها در تهران استفاده می‌شوند، تفاوت آنها در محدوده، نحوه اجرا، زمان‌بندی و نوع محدودیت کاملاً مشخص است.

آیا داشتن مجوز طرح ترافیک برای تردد در طرح زوج و فرد کافی است؟

خیر. در صورت اجرای اضطراری طرح زوج و فرد تهران از درب منزل، داشتن مجوز یا بسته مدت‌دار طرح ترافیک به‌تنهایی مجوز عبور از محدودیت زوج و فرد نیست.

اگر پلاک خودرو با روز اجرای طرح مغایرت داشته باشد، حتی با داشتن مجوز طرح ترافیک نیز اجازه تردد وجود ندارد و خودرو مشمول قانون و جریمه خواهد شد.

جمع‌بندی

طرح ترافیک و طرح زوج و فرد دو سازوکار متفاوت برای مدیریت تردد خودروها در تهران هستند. طرح ترافیک یک محدوده مشخص در مرکز شهر دارد و در ساعات مشخص روزهای کاری اجرا می‌شود؛ برای ورود به آن نیز باید رزرو انجام داد و عوارض پرداخت کرد.

در مقابل، طرح زوج و فرد جدید یک محدودیت اضطراری و موقتی است که در صورت اجرا می‌تواند از درب منزل اعمال شود. در این حالت، آخرین رقم پلاک خودرو تعیین می‌کند که خودرو در آن روز اجازه خروج و تردد دارد یا خیر.

بنابراین مهم‌ترین تفاوت این دو طرح را می‌توان در چهار موضوع خلاصه کرد: محدوده اجرا، نحوه اعمال محدودیت، زمان اجرا و جریمه. طرح ترافیک با محدوده و ساعت مشخص اجرا می‌شود، اما طرح زوج و فرد تنها در شرایط خاص فعال می‌شود و می‌تواند کل شهر و حتی مسیر خروج خودرو از منزل را تحت تأثیر قرار دهد.